Du er her: Forsiden / Behandlingsformer / Flere / Aromaterapi

Aromaterapi

Oppdatert 28.04.2014

Aromaterapi. Foto: Ingun A. Mæhlum.

Terapeuten fordeler aromaolje utover ryggen før massasje. Foto: Ingun A. Mæhlum.

Verkar det?
Kva er aromaterapi?
Er det trygt?
Teorigrunnlag
Aromaterapi i praksis
Organisasjonar
Les meir
Kjelder

Verkar det?

5. september 2013 innehald kjeldene våre fylgjande oppsummeringer om aromaterapi. Detaljar finn du ved å klikke på det enkelte bruksområde.

HAR EFFEKT SER UT TIL Å HA EFFEKT EIN VEIT IKKJE SER IKKJE UT TIL Å HA EFFEKT HAR IKKJE
EFFEKT
 

Demens (livskvalitet),

Hårtap

Angst hjå pasienter som
får stråling,

Depresjon,

Humørsvingingar,

Kvalme og oppkast
etter operasjon,

Kvalme og oppkast hjå pasientar
som får cellegift,

Migrene

Søvnløyse,

Uro hjå demente,

Alle andre bruksområde

   

(Som nemt over er den vanlegaste forma for aromaterapi i Noreg aromaterapimassasje. Det er ikkje umogeleg at aromaterapimassasje frå ein terapeut kan gje verknadar på linje med det ein har funne for massasje, men det vil ikkje vere gyldig prov for at den eventuelle verknaden kjem frå dei eteriske oljane)

Er det trygt?

Alle som vil, kan kalle seg "aromaterapeut" og praktisere aromaterapi utan krav til utdanning. Eventuell utdanning i aromaterapi gir ikkje same kompetanse, formelle kvalifikasjonar og ansvar som autorisert helsepersonell har.

Frå forskinga kjenner ein til at metoden fører med seg risiko for nokre, men alvorlege biverknader:

Kjende biverknadar og interaksjonar

Utynna eteriske oljer kan vere svært giftige og helseskadelege. For høgt konsentrert olje kan gje symptom som hovudverk og kvalme. Terapeutane meiner derimot at forbigåande hovudverk og kvalme etter behandlinga er normale og vanlege teikn på det dei kallar "reinsking av kroppen". Opplever du slike effekter fleire gonger, eller hvis dei er sterke eller varer lenge, råder vi deg til å kontakte lækjar.

Forskinga rapporterer om abort, rastløyse, depresjon og utslett etter bruk av aromaterapi, samt at lang tids bruk kan auka faren for kreft. Kjeldene våre opplyser ikkje kva oljer, kor mykje, ofte eller kor høg konsentrasjon dette gjeld. Ein kjenner òg til at dei forskjellige eteriske oljane kan ha svært individuelle og til dels alvorlege biverknader på spesielle grupper: til dømes kan peppermynteolje brukt nært andletet på spedborn og småborn gi fleire biverknader, så som akutte pusteproblem og spasmer i strupehovudet og bronkiane. Les meir om peppermynte her.

Som nemt er den vanlegaste forma for aromaterapi i Noreg aromaterapimassasje. Det er derfor ikkje umogeleg at aromaterapimassasje frå terapeut kan gje biverknadar på linje med dei som er påvist for massasje. Dette tyder likevel ikkje at eventuelle biverknadar av aromaterapimassasje sikkert kan seiest å kome frå dei eteriske oljane.

Varsemd

Ufortynna eteriske oljer kan gi alvorlege biverknader og risiko for helseskade: Dei kan vere giftige, verke sterkt irriterande og gi sterke allergiske reaksjonar. Ferdigtynna olje bør ikkje nyttast i auga, på slimhinner eller innvortes.

Ifylgje vår kjelde Natural Standard bør gravide, epileptikarar, allergikarar og dei med nedsett lever- og nyrefunksjon unngå aromaterapi/bruk av eteriske oljar, av di det manglar nok dokumentasjon på tryggleiken for desse gruppene. Kjelda nemner også at ein av same grunn bør vere varsam med å bruke eteriske oljer på born.

Ifylgje National Cancer Institute skal ein ha gjort funn av stoff med hormonliknande effekt i typiske aromaterapi-oljar som tetreolje og lavendel. Effekten av desse stoffa liknar det kvinnelege kjønnshormonet østrogen, og seiest å kunne blokkere for eller redusere mengda mannlege kjønnshormon. Det er kjent at østrogen gjev næring til enkelte typar kreftsvulstar, og pasientar med slike kreftformar bør av den grunn ikkje nytte desse oljene.

Aromaterapautane rår klientane sine til setje av godt med tid etter behandling med eteriske oljar. Grunnen til dette skal vere svært ulike reaksjonar frå person til person, så som trøytte eller slappheit. Aromaterapeutane råder òg klientane til å vere varsame med eteriske oljer ute i sterk sol og i solarium, fordi nokre oljer aukar huda si lyskjensle.

Vi rår på generelt grunnlag til å velje behandlarar som er registrerte i Brønnøysundregistra.

Kva er aromaterapi?

Aromaterapi byggjer på tanken om at eteriske oljer kan førebyggje eller kurere psykiske og fysiske problem, og at ein kan oppnå dette når ein smør den på huda, nyttar den saman med massasje, har oljen i badevatn eller andar den inn.

Kva er eterisk olje?

Eteriske oljer er ekstraktar, utvunne av ein duftande del av planten. Kvar olje har sin eigen kjemiske struktur som verkar inn på korleis den luktar, korleis den vert absorbert, og kvar på kroppen terapeuten meiner den gjer best nytte. Opprinneleg vart fleire hundre planteartar nytta, men i dag held terapeutane seg til omlag tretti ulike oljer. Dei delar gjerne oljene inn i tre kategoriar:

• dei som skal styrkje både kropp og sinnsstemning
• dei som skal styrkje og regulere hovedfunksjonane i kroppen
• dei som skal gje ein avslappande og beroligande verknad på kropp og sjel

Eteriske oljer er flyktige. Det vil seie at dei dampar bort når dei kjem i kontakt med luft. Dei er òg svært konsentrerte, og ufortynna kan dei vere svært giftige. Difor vert dei blanda og tynna ut med ein luktfri alkohol, vegetabilsk olje, voks eller krem.

Kva er målet med aromaterapi?

Ofte vert aromaterapi nytta til å auke velvère, beroligande eller avslappande - men òg for å freiste å førebyggje eller kurere både psykiske og fysiske helseproblem. For særskilt informasjon om aromaterapi brukt ved kreft, kan du lese artikkelen vår om dette på temasidene om kreft og alternativ behandling.

Korleis oppsto aromaterapi?

Aromatiske planter har vore nytta i behandling av lidingar i Austen i fleire tusen år. Bruk av planteoljar er òg kjent frå norsk folkemedisin. Byrjinga til den moderne formen for aromaterapi vert knytt til franskmennene Rene Maurice Gattefosse og Jean Valnet, som utover 1900-talet utvikla teoriar knytt til behandling med eteriske oljer. Utover 1980- og '90-talet breidde aromaterapien seg vidare til andre vestlege land.

Teorigrunnlag

Helseforståing

Ifylgje teorien har oljane unike og ulike  verknadar, så som antiseptisk, avslappande, forfriskande, roande, lindrande, reinsande, kjølande, varmande eller styrkjande. I tillegg til behandling med olje, gir aromaterapeutane ofte råd om kosthald, om det å ta vare på seg sjølv, og om eiga behandling med olje.

Så langt vi kjenner til, finst det ikkje èi, felles vitskapleg forklaring av korleis aromaterapi skal kunne ha effekt:

Èin teori er at lukt-reseptorane i nasen reagerer på lukta av oljen, og sender kjemiske signal via nervebanane og sentralnervesystemet til den staden i hjernen som påverkar sinnsstemning og kjensler. Dette meiner terapeutane i sin tur har gunstig verknad på kroppen og mot eventuelle problem. Difor legg dei vekt på at generell styrkjing av helsa både skal førebyggje og kurere sjukdom.

Det amerikanske National Cancer Institute (NCI) omtalar ein teori om aromaterapi der oljen trengjer gjennom huda og inn i kapillærårene, som er dei aller minste blodårene. Derfrå skal olja verte frakta rundt i kroppen gjennom blodårene. Ein meiner å føre prov på dette ved å finne luktstoff i blodomlaupet etter inhalering av oljer. Dette vert tolka som at aromaterapi har verknad direkte på kroppen, og ikkje berre indirekte gjennom sentralnervesystemet. Nokre meiner difor at aromaterapi kan samanliknast med verkemåten hjå konvensjonelle lækjemiddel. 

Les òg artikkelen vår om aromaterapi og kreft på temasidene våre om alternativ kreftbehandling.

Diagnose

Aromaterapi er ei behandlingsform utan noko eige diagnoseverkty. Behandling hos ein aromaterapeut byrjar gjerne med ein samtale om klienten sin helsetilstand, bruk av medisin og livsførsel. Terapeuten noterar seg klienten sine søvnvanar, kosthald og mosjonsvanar. Han vil òg søke å beskrive og registrere tilstanden klienten er i; så som om ho er roleg, uroleg, glad eller liknande. Aromaterapeutane er generelt opptekne av det dei kallar eit heilskapleg bilete av klienten. Mange av dei nyttar seg av andre naturmedisinske diagnoseverkty så som irisanalyse, pulsdiagnostikk, soneterapi, kinesiologi og andlet- og tungediagnostikk før dei tek til å behandle klienten.

Saman med terapeuten sin forståelse av kva dei ulike oljane skal verke mot, og kva terapeuten meiner er klienten sitt problem, avgjer han kva slag olje klienten bør nytte. Til dømes vil terapeuten nytte ei olje han meiner verkar roande, dersom klienten sitt problem er "uro". Dersom terapeuten meiner at klienten har fleire/ samansette problem, vil terapeuten løyse dette ved å foreslå fleire oljer i blanding.

Aromaterapi i praksis

Korleis foregår behandlinga?

Eteriske oljer duftar sterkt og nyttast ved massasje, i bad, spray, kremar, kompressar, til gurgling og til inhalering. Fordi konsentrert eterisk olje er så sterk og kan vere giftig, vert den blanda med ein baseolje som til dømes jordnøttolje eller jojobaolje, før han vert nytta. Det er vanleg at det vert blanda opptil tre ulike oljar for å endre verknaden.

Ei ”delbehandling” med aromatisk massasje hjå terapeut tek ifylgje utøverane kring ein halv time, mens heile kroppen kan ta om lag ein og ein halv time. Ifylgje teorien er det gunstig at klienten "forsterker" behandlinga ved å nytte oljen heime. Behovet for seinare behandlingstimar vert gjerne basert på kva klienten sjølv synest ho har erfart.

Eigenbehandling med eteriske oljer vert ofte gjort som innanding, ved ombinding i kompress, tilsetjing i badevatn, eller smøring med krem på huda.

Aromaterapi i Noreg

Her i landet vert aromaterapi utøva både som eiga terapiform og gitt saman med andre behandlinger så som kinesiologi, meridian-drenasje, fotsoneterapi, øyreakupunktur, Bachs blomstermedisin, kost-rettleiing og som del av ulike heilskaps-terapiar. Den vanlegaste forma i Noreg er aromaterapimassasje; som er når ein terapeut vèl ut eteriske oljer og nyttar dei saman med massasje.

Organisasjonar

Aromaterapeutar i Noreg har si eiga faggruppe i Norske Naturterapeuters Hovedorganisasjon (NNH).  NNH er medlem av Sammenslutningen av Alternative Behandlerorganisasjoners Hovedorganisasjon (SABORG) . Om dei pliktane NNH og medlemmane deira har ved å vere tilknytta SABORG, kan du lese om her. Medlemmar av NNH kan registrere verksemnda si i Utøverregisteret i Brønnøysund. Ver merksam på at det ikkje er plikt på å vere medlem i slike forbund, eller å registrere verksemda si i Brønnøysund.

Les meir

Kjelder

Les også

  • Lis-Balchin, Maria (2006): Aromatherapy Science – a guide for health professionals. Pharmaceutical Press, London.
  • Price, Shirley and Len (1999): Aromatherapy for Health Professionals. Churchill Livingstone, London.

Se vårt bildegalleri her

Om forskning
Vil du vite hvor vi henter aktuell forskning fra, og hvordan vi vurderer den, kan du lese artikkelen "Kilder og fremgangsmåte".